RdziJDb. Termometre Nedir? Nasıl Çalışır? Termometre Çeşitleri Termometre sıcaklığı ölçmek için kullanılan bir alettir ve çeşitli termometreler bulunmaktadır. Bu yazımızda termometre konusu hakkında bilgi vereceğiz. İyi okumalar. Termometre Nedir? Sıcaklık ölçmede kullanılan alete termometre adı verilir. Termometrelerin bir diğer adı da sıcaklık ölçerdir. Termometre kelime kökeni olarak Antik Yunan’a kadar dayanmaktadır ve thermos sıcaklık ve metron ölçü sözcüklerinin birleşmesi sonucu oluşmuştur. Termometre Nasıl Çalışır? Genellikle bir ortamın ya da maddenin sıcaklığı ölçülmek istendiğinde termometre ile bu madde ya da ortam bir etkileşime girer. Sıcaklık değerleri farklı olan maddeler ile termometre arasında bir ısı değişimi söz konusu olur. Bu sayede maddenin ya da ortamın ısısı termometreye geçerek bir takım fiziksel değişiklikler meydana getirir. Termometrede fiziksel olarak meydana gelen bu değişimler sayesinde de sıcaklık ölçülmüş olur. Termometrede gözlenebilen fiziksel değişiklikler nelerdir? Termometre üzerinde gözle görülebilen fiziksel değişiklikler genel hatları ile aşağıdaki gibidir. Katı, sıvı ya da gazlarda – genleşme Gazlarda – basınç farklılıkları Katılarda – direnç ve renklerde değişiklikler şeklindedir. Bir Hastanın Vücut Isısı Nasıl Ölçülür? Ateşli bir hastalığı bulunan kişilerin vücut ısısını ölçebilmek için termometre hastanın vücuduna temas ettirilir ve bu sayede yüksek ateşe sahip vücuttan termometreye bir ısı akışı olur. Termometre bu ısıyı alarak haznesindeki kırmızı renkli sıvıya aktarır ve bu ısıyı gören sıvı genleşmeye başlar. Vücut ısısı ne kadar yüksekse genleşme uzun süreli devam eder ve genleşen sıvı ile ateş ölçer arasında bir termal denge oluşunca genleşme biter. Genleşmenin son bulması ile bu sıvı hangi değeri gösteriyorsa vücut ısısını göstergedeki değer olduğunu söylemek mümkündür. Yani bu sıvı bir noktada sabit kaldığında, hastanın ateşi de o değere eşittir. Termometre Çeşitleri Nelerdir? Sıcaklığı ölçülmek istenen madde ya da ortamlara göre termometreler de çeşitlilik gösterebilmektedirler. Bu durumda termometrelerin kullanım amacına uygun olarak seçilmesi gerektir. Genel olarak termometreleri aşağıdaki gibi üçe ayırmak mümkündür. Sıvılı termometreler Metal katı termometreler Gazlı termometreler Sıvılı Termometreler Hakkında Bilgi Bu tür termometler; kılcal cam boru, renkli sıvı ve hazne olmak üzere üç kısımdan oluşmaktadır. Sıvılı olan bir termometre de sıvı olarak cıva, alkol ya da ispirtonun renklendirilmiş hali kullanılabilir. Bunlardan en çok tercih edileni ise civa elementidir. Sıvılı termometreler ile yapılan ısı ölçümlerinde bir takım hassasiyetler mevcuttur. Bunlar; Kılcal boruların darlığı Genleşme kat sayısı yüksek olan sıvıların kullanılması Sıvı haznesinin büyük olmasına Sıcaklık aralığının yani bölme sayısının fazlalılığına bağlıdır. Burada mutlak sıcaklık kavramına da bir açıklık getirmek gereklidir. Mutlak Sıcaklık Kavramı Nedir? Mutlak sıcaklık; eğer bir maddenin atom ve molekülleri durduğu yani hareketin olmadığı ve dolayısıyla kinetik enerjinin de sıfır olarak varsayıldığı teorik sıcaklıktır. Bu sıcaklığın değeri de Kelvin ya da -273,16 °Cʼdir. Doğada bulunan maddelerin sıcaklıkları hiçbir zaman mutlak sıcaklığın altına düşürülemez. Maddeler mutlak sıcaklığın üzerinde olduklarında da atom ve molekülleri hep hareketlidir. Bu hareketli olan atom ve moleküller hareketleri sırasında çarpışır ve enerjilerini birbirlerine aktarır. Sıvı termometreler kaça ayrılır? Sıvı termometreleri; Hasta termometresi sıcaklık ölçüm aralığı 33 ile 42 °C Duvar termometresi sıcaklık ölçüm aralığı 30 ile 50 °C Laboratuvar termometresi sıcaklık ölçüm aralığı -10 ile 110 °C olmak üzere üçe ayırmak mümkündür. Yukarıda da belirtildiği gibi sıvılı termometrelerde cıva, alkol ya da ispirto kullanılmaktadır. Şimdi neden bu sıvıların kullanıldığına da kısaca değinelim. Sıvılı termometrelerde neden cıva kullanılır? Cıvanın genleşme katsayısı başka sıvılara göre daha düşüktür. Bundan dolayı da hacim olarak çok az büyüdüğünde bile yükselme fazla olacaktır. Cıvanın kullanıldığı termometreler ile – 39 ile 357 derece arasındaki sıcaklıkları ölçmek mümkündür. Sıvılı termometrelerde neden alkol kullanılır? Alkollerin donma derecesi oldukça düşüktür. Cıvalar -39 dereceden daha aşağı bir sıcaklığı ölçemezken alkollü bir termometre ile – 115 dereceyi bile ölçmek mümkündür. Bundan dolayı da kışın çok soğuk geçtiği zamanlarda alkollü bir termometre kullanılmaktadır. Kutupların dondurucu soğukları ölçülürken de alkollü termometrelerden faydalanılmaktadır. Metal Termometreler Hakkında Bilgi Metal termometreler, genellikle çok yüksek sıcaklıkların ölçülmesinde kullanılmaktadır. Özellikle sanayi alanında metal termometreler yardımı ile sıcaklıklar ölçülür. Genellikle fırın sıcaklıklarının ölçülmesinde kullanılan bu termometreler sayesinde fırınların eritme, pişirme ya da kurutma gibi işlemlerin derece ayarları yapılmaktadır. Metal termometrelerin geliştirilmesi de metallerin genleşme özelliğine bağlıdır. Gazlı Termometreler Hakkında Bilgi Katı ya da sıvı maddelere göre sıcaklık değişimlerine en çok tepkiyi veren maddeler gazlardır. Gazlı termometreler bilhassa hassas ölçümlerin yapıldığı alanlarda kullanılmaktadır. Laboratuar ortamlarında özellikle gazlı termometrelerden yararlanılmaktadır. Gazlı bir termometrenin çalışma prensibi de gazların genleşmesine bağlıdır. misafir - 6 yıl önce Termometrenin içinde civa yer alır. Sıcaklığa göre ısınanan civa genişleyip termometre içinde yükselmesi mantığı ile çalışır. Sıcaklık karşısında genişlemeye uğrayan civa, bir sütun halinde, termometre camının tüpü içinde yükselir, böylece önceden tespit edilmiş derece miktarlarına göre, civanın bu yükselmesine sebep olan sıcaklık, tespit edilmiş olur. Genleşme katsayıları farklı olan iki metali aynı uzunlukta ve genişlikte keserek üst üste yapıştırarak metal çiftini elde edin. Kullanılan metallerin birbirinden farklı genleşme katsayılarına sahip olmasının nedeni bu metallerin bir süre ısıtıldığında farklı oranlarda uzayacak olmasıdır. Bu iki metal birbirine yapışık olması nedeni ile genleşme katsayısı daha yüksek olan metal daha fazla uzayacak ve genleşme katsayısı daha küçük metal tarafına bükülecektir. Yukarıdaki resimde görmüş olduğumuz metal çifti ısıtıldığı zaman üstteki metal yani genleşme katsayısı daha büyük olan açık renkli metal daha çok uzuyor ancak yapışık olmaları nedeni ile kıvrılma meydana geliyor. Bir bu metal çubukların ucunu bir yere sabitlersek ve bükülme / sıcaklık derecesi oranlarını tespit edersek metal termometremizi de hazırlamış oluruz. Termometre nasıl çalışır Termometre Termometre, Latince’den thermos kütle ve métron ölçü; eski dilde mizanül-harâre sıcaklığı ölçmek için kullanılan Celsius, Fahrenheit veya Kelvin gibi değişik ölçekler termometrelerde kullanılmaktadır. Termometreler, değişen sıcaklık karşısında sıvıların hacim değiştirmesi mantığına dayanır. En fazla kullanılan termometreler civalı termometrelerdir. Sıcaklığın çok düşük olduğu yerlerde ise donma sıcaklığı daha düşük olan alkollü termometreler tercih sık rastlananı cıvalı termometredir. Bu çok küçük kesite sahip ve üst ucu kapalı bir tüpten ibarettir. Alt ucundaysa içinde cıva bulunan küresel veya silindirik bir hazne bulunur. Isıtılmasıyla, civa genişler ve tüpte yükselir. Tüpün kesitinin küçük olmasından dolayı az bir hacim büyümesinde cıvanın yükselmesi oldukça fazladır. Termometre iki sabit nokta arasında kalibre edilir. Bunlar suyun donma noktasıyla kaynama noktasıdır. Normal atmosfer basıncında 760 mm cıva basıncı bu iki nokta arasındaki mesafe Celsius termometresinde 100 eşit parçaya bölünür. Bunların her biri bir Centigrad’ı 1°C gösterir. Fahrenheit ölçüsündeyse bu 180 eşit parçaya bölünür. Bunların her biriyse Fahrenheit’i 1°F gösterir. Bu ölçümde, suyun donma ve kaynama noktası sırayla 32°F ve 212°F olarak belirlenir. Réaumur ölçümündeyse bu noktalar 0°R ve 80°R olarak isimlendirilir. Ara da 80 parçaya bölünür. Cıva -39°C’de donduğu için çok düşük sıcaklıkların ölçümü için uygun değildir. Bu tür olanlar donma noktası düşük olan renkli alkolle doldurulmuştur. Ulaşılabilecek en düşük sıcaklık mutlak sıfır olup, -273,16°C’dir. Mutlak sıfırdan başlayan bir ölçü de Kelvin’dir, yani -273,16°C = 0°K’ ne için kullanılır? Havanın sıcaklığını ölçmeye yarar. 4 Kaç türlü termometre vardır ve bunlarda kaç türlü sıcaklık birimi vardır ? İki türlü termometre vardır 1. Civalı veya alkollü termometreler 2. Madeni termometreler Üç türlü sıcaklık birimi vardır 1. Santigrat derece C0 en çok kullanılır. 2. Fahrenheit derece F0 3. Reomur derece R0TERMOMETRE THERMOMETER Sıcaklığı ölçmek için kullanılan alet. Meteorolojide Selsiyus, Fahrenhayt, Kelvin veya Mutlak gibi değişik ölçekler termometrelerde kullanılmaktadır. Termometreler, değişen sıcaklık karşısında sıvıların hacim değiştirmesi mantığına dayanır. En fazla kullanılan termometreler cıvalı termometrelerdir. Sıcaklığın çok düşük olduğu yerlerde ise donma sıcaklığı daha düşük olan alkollü termometreler tercih DESTEĞİ/AYAĞI THERMOMETER SUPPORTTermometre siperi içerisinde minimum ve maksimum termometrelerin konulması için yapılmış metal ayak. Bu ayaklar termometrelerin yerinden çıkarılıp tekrar yerine konulmasına uygun şekilde dizayn SİPERİ THERMOMETER SCREEN/SHELTER Termometreleri direk güneş radyasyonu ve diğer olumsuz etkilerden koruyan, içerisinde serbestçe havanın dolaşabildiği ahşap kutu. Meteorolojide ölçülen hava sıcaklıkları siper içerisinde bulunan termometrelerden elde edilen değerlerdir. Ne yazık ki sıcaklık ve ısı ifadeleri sık sık karıştırılmaktadır. Reklamlarda, haberler ve hava durumu programlarında sık sık duyduğumuz Düşük ısılarda bile mükemmel temizlik, Dış ısı göstergesi, Vücut ısısı düştü, Bugün Ankara’da en yüksek ısı 32°C gibi sıcaklık yerine ısının kullanıldığı ifadeler, sizi bilmem ama, beni rahatsız etmeye devam ediyor. Oysa, bu karmaşadan kurtulmanın şifresi çok basit. Eğer belirtilen değer termometre ile ölçülebiliyorsa, sıcaklıktır. Isı ise, belirli sıcaklıktaki bir cisimden, daha düşük sıcaklıktaki bir cisme, sıcaklık farkı nedeniyle geçen enerjidir. Aşağıda bu konuda biraz daha ayrıntılı açıklamalar verilmiştir. Sıcaklık Nedir? Çokça kullanılan bir kavram olduğu halde, sıcaklığın tam bir tanımını yapmak oldukça güçtür. Sıcaklık, duyularla algılanmakta ve genellikle sıcak veya soğuk kavramlarıyla ifade edilmektedir. Gözlemlerimizden, sıcak ve soğuk iki cismin birbirine temas ettirilmesi halinde, sıcak olanın soğuduğunu, soğuk olanın da ısındığını, belirli bir süre temas halinde kaldıklarında ise, her ikisinin de aynı sıcaklık veya soğukluğa ulaştıklarını biliyoruz. Bir maddenin ısıl durumunu belirten bir ifade olan sıcaklık, ısı geçişine neden olan etken olarak da tanımlanmaktadır. Ancak, sıcaklık artmaksızın da ısı geçişi olabileceği ör. kaynayan su hatırda tutulmalıdır. Sıcaklık veya soğukluk algılaması pek de güvenilir değildir. Bazen sıcak cisimler soğuk ya da soğuk cisimler sıcak olarak algılanabilmektedir. Bu güçlükleri önlemek üzere, sıcaklık ölçümünün temeli olan sıcaklık eşdeğeri veya Termodinamiğin Sıfırıncı Yasası tanımından yararlanılmaktadır. İlk defa 1931 yılında R. H. Fowler tarafından tanımlanan Termodinamiğin Sıfırıncı Yasası, temel bir fizik ilkesi olarak Termodinamiğin Birinci ve İkinci Yasasından 50 yıl kadar sonra anlaşılmış olduğu halde, mantıksal olarak onlardan önce gelmesi gerektiğinden Sıfırıncı Yasa olarak adlandırılmıştır. Termodinamiğin Sıfırıncı Yasası İki cisim üçüncü bir cisimle sıcaklıkça eşdeğerde ise, bu iki cisim birbiriyle de sıcaklıkça eşdeğerdedir. Sıfırıncı Yasada söz konusu edilen cisimlerden herhangi biri kalibre edilerek bir sıcaklık ölçü aleti olarak düzenlenebilir. Sıcaklık ölçü aletlerine termometre denilmektedir. Yaygın olarak kullanılan sıcaklık göstergeleri celsius °C, [daha önceleri centigrade olarak kullanılan bu ölçek, 1948 yılından itibaren celsius olarak anılmaya başlamıştır] bölüntülü termometrelerdir. Şekil 1de görüldüğü gibi, celsius skalasında buz saf suyun erime sıcaklığı sıfır 0°C, kaynama sıcaklığı ise yüz 100°C kabul edilmiştir.

termometre nasıl yapılır kısa bilgi